Prawo petycji

Ubiegajmy się o prawo petycji

Art. 63 zapewnia każdemu z nas prawo do składania petycji, wniosków i skarg w interesie publicznym, własnym lub innej osoby za jej zgodą. Mamy prawo kierować je do organów władzy publicznej, a także do organizacji i instytucji społecznych w związku z wykonywanymi przez nie zadaniami zleconymi z zakresu administracji publicznej. To rozwiązanie jest jednym z najważniejszych praw obywatelskich i ma długą tradycję.
Zgodnie z postanowieniem konstytucji, tryb rozpatrywania petycji, skarg i wniosków powinna określać ustawa. Wbrew jednoznacznej delegacji ta kwestia do tej pory nie została uregulowana ustawowo. Jest to bardzo poważne zaniedbanie, które uniemożliwia (utrudnia) obywatelom korzystanie z przysługującego im konstytucyjnie prawa. Wielokrotnie zwracali na to uwagę prawnicy, a także instytucje państwowe i organizacje pozarządowe.

Prace nad ustawą – we współpracy z przedstawicielami organizacji pozarządowych – podjął Senat VII kadencji. 14 kwietnia 2011 r. Izba przyjęła projekt ustawy o petycjach, który zawiera zasady i tryb funkcjonowania instytucji petycji. Senacka inicjatywa ustawodawcza trafiła do Sejmu, gdzie po I czytaniu w Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej 30 czerwca 2011 r. powołano podkomisję nadzwyczajną, która nie zdołała jednak zakończyć swoich prac nad senackim projektem przed końcem kadencji.

Wygaśnięcie kolejnej kadencji Sejmu w 2011 r. oznacza także zakończenie prac legislacyjnych nad projektem ustawy o petycjach na ich obecnym etapie. Zasada dyskontynuacji przesądza, że nowy parlament musi ponownie podjąć działania w tej sprawie. W tej sytuacji, powinniśmy pilnować, by jak najszybciej zostały podjęte prace legislacyjne nad ustawą regulującą kwestię petycji. Warto także podejmować działania na rzecz upowszechniania prawa do petycji wśród obywateli, a także przedstawicieli władz i administracji publicznej.

Prawo petycji to instytucja dobrze znana w większości państw europejskich. Tradycja składania petycji do członków władz państwowych sięga w Wielkiej Brytanii początków parlamentaryzmu i uchwalenia Magna Carta Libertatum w 1215 r. Prawo petycji stanowione jest przez konstytucje takich państw jak Stany Zjednoczone już od 1791 r., w 1922 r. wpisane zostało do konstytucji Łotwy, zaś tuż po II wojnie światowej do ustaw zasadniczych Włoch i Niemiec. Podobnie w innych krajach zachodniej Europy, m.in. Holandii, Belgii, Szwajcarii, Hiszpanii czy Portugalii petycje to od dawna stały element życia publicznego. Z tego prawa korzystają też obywatele krajów sąsiednich Polski - Czech, Litwy, Rosji i Ukrainy.

Każdemu obywatelowi Unii Europejskiej przysługuje prawo zwrócenia się z petycją do Parlamentu Europejskiego. Na tym tle brak w Polsce ustawowych procedur korzystania z prawa petycji wyróżnia się szczególnie negatywnie.

Należy przypomnieć, że w ostatnich latach w Polsce potrzeba ustawowej regulacji konstytucyjnego prawa obywateli do składania petycji była podnoszona tak przez instytucje państwowe jak i organizacje pozarządowe. Żadna z propozycji rozwiązania tego problemu nie doczekała się jednak realizacji:

Pismo Rzecznika Praw Obywatelskich do Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 marca 2008 roku (sygn. RPO-584559-I/08/AK) >>>
Pismo Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 12 maja 2008 roku (sygn. BMP-079-3565/08/AK) >>>

• Jacek Lang, Kilka refleksji na temat najnowszej historii regulacji prawa petycji, wniosków i skarg >>>
• Halina Zięba-Załucka, Prawo petycji jako forma społeczeństwa obywatelskiego >>>
• Opinia Instytutu Spraw Publicznych o projekcie ustawy o petycjach >>>
• Opinia Biura Analiz Sejmowych na temat projektu ustawy o petycjach >>>
• Biuletyn Parlamentarnego Zespołu ds. Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi >>>
• Prawo petycji w ustawodawstwie polskim >>>
• Prawo petycji w wybranych krajach członkowskich UE i w Rosji >>>