Przejrzystość finansowania kampanii wyborczych jest jednym z fundamentów demokracji, gwarantującym obywatelom prawo do wiedzy o tym, kto wspiera finansowo partie polityczne i kandydatów. W Polsce zasada jawności finansowania jest zapisana m.in. w Konstytucji i Kodeksie wyborczym, jednak jej realizacja pozostaje daleka od ideału. Obecny system, oparty m.in. na sprawozdaniach składanych po zakończeniu kampanii i nie wsparty skutecznymi narzędziami cyfryzacji i digitalizacji, uniemożliwia bieżącą kontrolę i reagowanie na nieprawidłowości w trakcie trwania wyborów.
Artykuł prezentuje analizę modeli stosowanych w innych krajach, ze szczególnym wyróżnieniem rozwiązań funkcjonujących na Litwie i Słowacji. Litewski system oparty na elektronicznym dzienniku księgowym umożliwia natychmiastową publikację informacji o finansach kampanii, co zwiększa transparentność i umożliwia obywatelom kontrolę w czasie rzeczywistym. Z kolei na Słowacji funkcjonują tzw. konta transparentne, których historia transakcji jest ogólnodostępna online przez cały okres kampanii, co ma ograniczać możliwości ukrywania wydatków.
Celem opracowania jest wskazanie w jaki sposób Polska mogłaby rozważyć wprowadzenie podobnych rozwiązań cyfrowych, aby wzmocnić kontrolę społeczną, poprawić zaufanie do procesu wyborczego i zwiększyć efektywność nadzoru. Przywołane zagraniczne przykłady pokazują, że choć żaden system nie jest całkowicie odporny na nadużycia, cyfryzacja i bieżąca jawność finansowania kampanii stanowią istotny krok w stronę bardziej uczciwej i przejrzystej polityki.
