Głosowanie a praworządność: Wybory parlamentarne na Węgrzech w 2026 r. a lekcje dla Polski i Europy
W Instytucie Spraw Publicznych odbyła się debata poświęcona wyborom parlamentarnym na Węgrzech w 2026 r. oraz ich znaczeniu dla praworządności i procesów wyborczych w Europie. W dyskusji udział wzięli dr Sonia Horonziak (Instytut Spraw Publicznych), Jakub Szymik (Obserwatorium Demokracji Cyfrowej), Zofia Lutkiewicz (Fundacja Odpowiedzialna Polityka), a spotkanie moderował dr Kacper Dziekan (Instytut Spraw Publicznych).
Debata była wspólną inicjatywą Instytutu Spraw Publicznych oraz Fundacji Odpowiedzialna Polityka.
Rozmowę otworzył Kacper Dziekan, wskazując, że zwycięstwo partii TISZA i uzyskanie przez nią większości konstytucyjnej oznacza możliwość głębokiej przebudowy państwa. Jednocześnie przypomniał, że podobny zakres władzy przez lata wykorzystywał Viktor Orbán, co sprawia, że kluczowe pozostaje pytanie o sposób jej użycia.
Do atmosfery po wyborach odniosły się Zofia Lutkiewicz i Sonia Horonziak, które obserwowały proces wyborczy na miejscu. Wskazywały na widoczną w Budapeszcie radość z wyniku wyborów, ale jednocześnie podkreślały niepewność wynikającą z faktu, że nowa władza działa w systemie instytucjonalnym ukształtowanym przez poprzednie rządy.
Sonia Horonziak zwróciła uwagę na znaczenie konstrukcji systemu wyborczego, który sprzyja wyraźnemu wzmacnianiu zwycięzcy. Jak podkreśliła, zastosowane rozwiązania – dotyczące m.in. okręgów wyborczych i sposobu przeliczania głosów – mogą prowadzić do istotnej dysproporcji między poparciem społecznym a liczbą mandatów. Zofia Lutkiewicz zaznaczyła, że choć sam dzień głosowania przebiegał zgodnie z procedurami, ocena wyborów powinna obejmować cały proces, w tym warunki prowadzenia kampanii, rolę mediów oraz wykorzystanie zasobów publicznych. To właśnie na tym poziomie dochodziło do kluczowych nierówności. Jakub Szymik skupił się na cyfrowym wymiarze kampanii, wskazując na rosnącą rolę działań prowadzonych w internecie – często poza formalnymi mechanizmami kontroli. Podkreślił znaczenie zorganizowanych sieci influencerów, zautomatyzowanych treści oraz przekazów podważających zaufanie do instytucji publicznych.
W końcowej części debaty uczestnicy odnieśli się do sytuacji w Polsce. Sonia Horonziak wskazała na potrzebę zwiększenia przejrzystości finansowania kampanii wyborczych, w tym wprowadzenia narzędzi umożliwiających bieżący dostęp do informacji o wydatkach.
Najważniejsze wnioski • Konstrukcja systemu wyborczego ma kluczowe znaczenie dla ostatecznego wyniku politycznego. • Ocena wyborów powinna obejmować cały proces, nie tylko dzień głosowania. • Kampanie coraz silniej przenoszą się do środowiska cyfrowego, które jest trudniejsze do regulacji. • Zmiana władzy nie oznacza automatycznej zmiany reguł systemowych. • W Polsce istotnym wyzwaniem pozostaje przejrzystość finansowania kampanii wyborczych.
