Konferencja: Kontynuacja czy zmiana w polskiej polityce zagranicznej. Notatka prasowa

Dnia 24 października 2008 roku w Warszawie Instytut Spraw Publicznych i Centrum Stosunków Międzynarodowych zorganizowały konferencję pod tytułem: „Kontynuacja czy zmiana w polskiej polityce zagranicznej”. Spotkanie miało na celu wymianę poglądów na  temat rozwoju polskiej polityki zagranicznej pomiędzy praktykami i ekspertami. Istotą była próba odpowiedzi na pytanie, czy mamy do czynienia z nowym etapem w kształtowaniu naszych stosunków zewnętrznych. Równie ważny był kontekst wyzwań globalnych i określenia polskich priorytetów w sferze zagranicznej.

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Jan Borkowski zaprezentował główne kierunki aktualnie prowadzonej polskiej polityki zagranicznej. Potwierdził, że rząd utrzymuje dotychczasowe priorytety zaprezentowane w kwietniu 2008, czyli "wzmacnianie UE", zaangażowanie Polski w ramach NATO oraz wzmacnianie stosunków z naszymi sąsiadami, krajami Europy Środkowej i Wschodniej. Zwrócił uwagę przede wszystkim  na planowane zacieśnienie współpracy w ramach Grupy Wyszehradzkiej, partnerstwo strategiczne z Ukrainą oraz rozwijanie dialogu z Niemcami. Kwestią dyskusyjną okazało się zmniejszenie korpusu dyplomatycznego w Afryce oraz niepodpisanie traktatu lizbońskiego przez Prezydenta. Pojawiły się głosy krytyczne wśród uczestników debaty dotyczące przede wszystkim powierzchownych zmian organizacyjnych w MSZ, braku konkretnej strategii i przemyślanych działań taktycznych oraz niezadowalającej promocji polskiego biznesu.

Drugą  część konferencji stanowiła debata panelowa, która miała na celu dokonanie bilansu polskiej polityki zagranicznej w latach 2007-2008. Wzięli w niej udział eksperci z dziedziny stosunków międzynarodowych.
Roman Kuźniar, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, stwierdził, że mamy do czynienia z radykalnym zerwaniem w stylu prowadzenia polityki zagranicznej po jesieni 2007. Pozytywnie ocenił odczytywanie przez MSZ ogólnych tendencji rozwojowych na świecie i formułowanie celów, wskazując przy tym na powrót do lat 90-tych, czyli do koncepcji dużej roli polityki bezpieczeństwa i silnej pozycji UE. Zarzucił natomiast brak charakteru i własnego zdania przy podejmowaniu kluczowych decyzji, przywołując kwestię uznania Kosowa w obliczu presji dużych państw, akceptację umowy o tarczy antyrakietowej, czy też zwiększanie obecności militarnej w Afganistanie przy braku korelacji ze zwiększaniem kapitału politycznego.

Krzysztof Bobiński, prezes Fundacji Unia & Polska, zarzucił MSZ brak „myślenia pozaministerialnego” i zamykanie się na dialog z obywatelami w sytuacji, kiedy należy gruntownie przemyśleć rolę Polski w świecie. Wg eksperta, Polsce potrzebna jest debata społeczna, żeby określić jakim krajem jesteśmy i jakie są najistotniejsze interesy z punktu widzenia obywateli. Jako barierę wskazał na częste zmiany ekipy rządzącej w przeciągu ostatnich pięciu lat oraz brak właściwej organizacji w ministerstwie. Polityka zagraniczna powinna być wzmacniana poprzez rozwijanie korpusu uniwersyteckiego, wymian studenckich z krajami pozaeuropejskimi oraz jakości dyskusji w komisjach sejmowych i mediach. Kształtując naszą pozycję na łonie UE istotne są natomiast kwestie polityki wschodniej, energetycznej i klimatycznej.

Jerzy Marek Nowakowski z Centrum Wschodniego oraz Polish Open University, skoncentrował się  na analizie polityki wschodniej. Podzielił się pozytywną opinią wobec zachowania decydentów, wskazującego na świadome uczestnictwo w UE i NATO. Zaznaczył jednak, że nie ma prowadzonej polityki wschodniej jako części całościowej polityki zagranicznej, co może skutkować jej niższą efektywnością. Stroną dodatnią polityki wschodniej jest promowanie jej na łonie UE z pozycji równouprawnionego partnera jak również nawiązanie relacji z Białorusią. Jako strony ujemne ekspert postrzega brak celów średnioterminowych, brak konkretnego planu zaangażowania Ukrainy oraz wizji energetycznej w regionie wschodnim.

Andrzej Ananicz z Uniwersytetu Warszawskiego,  wskazał na dwie podstawowe słabości polskiej polityki zagranicznej. Z jednej strony jest to brak debaty obywatelskiej i poparcia społecznego dla określonych założeń. Dużą rolę powinny odgrywać zwłaszcza wzmożone kontakty z mediami, których brakuje. Pomogłoby to stymulować politykę zagraniczną. Z drugiej strony wg eksperta następuje trywializacja polityki regionalnej. Polska ograniczając się do rozwoju w ramach UE zapomina o nawiązywaniu kontaktów pozaeuropejskich, zwłaszcza z krajami kaukaskimi oraz azjatyckimi. Przypomniał również brak koncepcji ze strony MSZ na rozwój Trójkąta Weimarskiego.

W ostatniej części konferencji Aleksander Kwaśniewski, Prezydent RP 1995-2005 podjął tematykę polskiej polityki zagranicznej wobec wyzwań globalnych. Odniósł się przede wszystkim do kwestii wpływu kryzysu finansowego na ład światowy oraz stosunków transatlantyckich w kontekście zbliżających się wyborów w USA.  Ważnym elementem wypowiedzi był problem, jak Polska powinna ustosunkowywać się do zmian zachodzących w Rosji. W konkluzji zaznaczył, że potrzebny jest konsensus w polskiej polityce zagranicznej, żeby być wiarygodnym partnerem na arenie międzynarodowej.

W trakcie konferencji rozmówcy oraz uczestnicy debaty poruszyli wiele wątków dotyczących polskiej polityki zagranicznej, co daje obraz złożoności problematyki i potrzeby dalszych dyskusji w takiej formie.

Główne tezy konferencji: Kontynuacja czy zmiana w polskiej polityce zagranicznej.