zamów kwartalnik!
		Gdzie szukać społeczeństwa obywatelskiego w Polsce. Od ideologii do badań Jan Herbst Czy na podstawie wiedzy o liczbie stowarzyszeń można powiedzieć, że społeczność X jest mniej obywa-telska niż społeczność Y? Jeżeli jednak posłużylibyśmy się innym kryterium opisu siły społeczeństwa obywatelskiego, wynik mógłby okazać się odwrotny. Autor analizuje praktyczne konsekwencje związane z przyjęciem odmiennych definicji społeczeństwa obywatelskiego oraz identyfikuje najbardziej podsta-wowe "typy aktywności" prospołecznej występujących w polskich gminach. Punktem wyjścia dla rozważań jest szczególna pozycja pojęcia "społeczeństwo obywatelskie" we współczesnej debacie publicznej. Występuje ono zarówno w roli ideologicznego credo, jak i kategorii politologicznej, jednego z kryteriów służących ocenie dojrzałości systemów demokratycznych. O ile przy tym na poziomie ideologii znaczy mniej więcej tyle co "dobre społeczeństwo", o tyle w dyskursie nau-kowym jego znaczenie jest nie tylko ogólne, ale i niejasne. Teoretycy spierają się przede wszystkim o miejsce społeczeństwa obywatelskiego w nowoczesnym systemie społecznym oraz o to, czy jego podstawową miarą jest wspólnota, indywidualna wolność czy solidarność społeczna. Koncepcji jest tu niemal tyle, ilu autorów. To bogactwo poglądów nie znajduje jednak odzwierciedlenia w badaniach służących ocenie "kondycji" społeczeństwa obywatelskiego. Różnicom zdań na poziomie teorii odpowiada zadziwiająca zgodność na poziomie wskaźników - dla większości badaczy społeczeństwo obywatelskie to tyle, co organizacje pozarządowe oraz (rzadziej) udział w wyborach. Tymczasem, jeśli porównać ze sobą odmienne miary aktywności obywatelskiej, nawiązujące do różnych tradycji teoretycznych, okazuje się, że ich dobór nie tylko wpływa na wyniki analiz, ale niesie ze sobą określone założenia co do tego, jakie środowisko uznajemy za naturalną przestrzeń rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.
Instytut Spraw Publicznych; ul. Szpitalna 5 lok. 22; 00-031 Warszawa; tel. /22/ 556 42 60; fax /22/ 556 42 62; e-mail: isp@isp.org.pl