Aktualności

	10 lipca 2007, 22:06 ROZPOCZĘCIE PRAC NAD NOWELIZACJĄ USTAWY O SPÓŁDZIELNIACH SOCJALNYCH Komisja Polityki Społecznej na posiedzeniu nr 126 w dniu 4 lipca br. podjęła inicjatywę ustawodawczą  w sprawie zmiany ustawy o spółdzielniach socjalnych oraz o zmianie innych ustaw. Propozycja zmian legislacyjnych została przygotowana przez Podkomisję ds. inicjatywy ustawodawczej w sprawie nowelizacji ustawy o spółdzielniach socjalnych, której przewodniczył poseł Eugeniusz Wycisło (PO) i który został upoważniony do reprezentowania wnioskodawców w dalszych pracach nad przygotowaniem projektu ustawy o zmianie ustawy o spółdzielniach socjalnych i innych ustaw. Ocena praktyki stosowania przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 roku o spółdzielniach socjalnych (USS), Dz. U. 2006 nr 94 poz. 651, jak również wnioski wynikające z analizy doświadczeń zagranicznych, skłoniły posłów do zaproponowania rozwiązań zapewniających większe wsparcie dla rozwoju przedsiębiorczości społecznej i wzrostu zatrudnienia w spółdzielniach socjalnych. Przedstawione zmiany dotyczą dwóch zasadniczych kwestii: (1) ułatwień w zakładaniu i funkcjonowaniu spółdzielni socjalnych, (2) elastycznych form zatrudnienia i zmniejszenia kosztów pracy w spółdzielniach socjalnych. Pierwsza grupa zmian zmierza do rozszerzenia kręgu członków-założycieli spółdzielni socjalnych. W świetle obowiązujących przepisów jedynie osoby długotrwale bezrobotne i zagrożone wykluczeniem społecznym, mogą założyć spółdzielnię socjalną (USS, art. 4). Propozycja nowelizacji przewiduje, że założycielami spółdzielni socjalnej mogą być również osoby inne niż wskazane w art. 4 USS, czyli nie tylko: osoby bezrobotne (w rozumieniu ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, Dz.U. 2004 nr 99 poz. 1001 z późn. zm.) i osoby uprawnione do uczestniczenia w programach realizowanych przez Centra Integracji Społecznej (wymienione w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 roku o zatrudnieniu socjalnym, Dz. U. 2003 nr 122 poz. 1143 z późn. zm) i osoby niepełnosprawne (w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, Dz. U. 1997 nr 123 poz. 776 z późn. zm.). Należy jednak podkreślić, że wówczas liczba osób innych niż wymienione w art. 4 USS, nie może przekraczać 50% ogólnej liczby założycieli (w przeciwnym razie spółdzielnia nie zostanie zarejestrowana), ani 50% ogólnej liczby członków spółdzielni socjalnej (przekroczenie limitu przez 6 kolejnych miesięcy stanowi podstawę do zlikwidowania spółdzielni). Ponadto propozycja zmian, nad którą pracuje Komisja Polityki Społecznej, przewiduje możliwość zakładania spółdzielni socjalnych przez osoby prawne, a konkretnie przez organizacje pozarządowe w rozumieniu przepisów ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (UDPPiW) oraz gminy. W obecnym stanie prawnym (USS, art. 5 ust 7), organizacje pozarządowe oraz gminne osoby prawne, których zadaniem jest działanie na rzecz reintegracji społecznej i zawodowej mieszkańców gminy, mogą jedynie przystępować do spółdzielni socjalnych i nabywać w nich członkostwo, natomiast nie mogą ich zakładać. Po prawie roku obowiązywania tych przepisów okazało się, że żadna gmina nie przystąpiła do spółdzielni socjalnej; istotnym powodem jest to, że gminy chciałyby uczestniczyć w działalności spółdzielni od samego początku, tj. być ich członkami-założycielami. Druga grupa zmian koncentruje się na kwestiach zatrudnienia w spółdzielni socjalnej. Obecnie spółdzielnia socjalna może zatrudniać jedynie swoich członków i to wyłącznie na podstawie umowy o pracę. Natomiast osoby, które nie są długotrwale bezrobotne i zagrożone marginalizacją społeczną, mogą być członkami spółdzielni tylko wówczas, gdy (1) ich praca na rzecz spółdzielni socjalnej wymaga szczególnych kwalifikacji, których nie posiadają pozostali członkowie tej spółdzielni, (2) ich liczba nie jest większa niż 20% ogólnej liczby członków spółdzielni socjalnej (USS, art. 5 ust 6). Z doświadczeń nowopowstających spółdzielni socjalnych wynika jednak, że ich strukturze zatrudnienia stanowczo za mały jest odsetek osób innych niż wymienione w art. 4 USS. Okazuje się, że osoby długotrwale bezrobotne nie są w stanie prowadzić przedsiębiorstwa społecznego przy tak niewielkim udziale pracowników sprawnie funkcjonujących na rynku pracy. Efektywność pracy osób długotrwale bezrobotnych jest niewielka i zazwyczaj zbyt niska, aby przedsiębiorstwo mogło utrzymać się na rynku. Nie mają oni nawyku pracy, ani pozytywnych wzorów osobowych, które mogliby naśladować; z trudem przyswajają podstawowe normy, takie jak: punktualność, odpowiedzialność, rzetelność; brakuje im pewności siebie, konsekwencji w działaniu, etc. Odpowiedzią na te problemy jest współpraca z osobami, które są dobrymi fachowcami i rzetelnymi pracownikami, posiadają wiedzę i umiejętności biznesowe, i co najważniejsze - są gotowe dzielić się swoimi doświadczeniami. W związku z tym propozycja zmian w USS przewiduje możliwość zatrudniania osób, które nie są członkami spółdzielni – przy zastrzeżeniu, że łączna liczba pracowników, którzy do niedawna byli bezrobotni i zagrożeni wykluczeniem społecznym, stanowi przynajmniej połowę ogółu członków spółdzielni i osób zatrudnionych w spółdzielni. Z relacji spółdzielców wynika, że krytycznym momentem w działalności spółdzielni socjalnej jest pierwszych kilka miesięcy. Jest to czas, w którym członkowie-założyciele z trudem wdrażają się w role zawodowe, zaś samo przedsiębiorstwo dopiero wchodzi na rynek i walczy o przetrwanie. Spółdzielnia socjalna jeszcze nie generuje zysków, a już jest zobowiązana do pokrywania wszelkich kosztów osobowych pracy (wynagrodzenia, zaliczki na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych, składki ZUS). Aby zwiększyć szanse nowopowstających spółdzielni na przetrwanie, proponuje się stosowanie elastycznych form zatrudnienia, tj. na podstawie umów cywilnoprawnych (umowy zlecenia, umowy o dzieło, etc.). Z kolei w odniesieniu do osób zatrudnionych na podstawie spółdzielczej umowy o pracę przewiduje się możliwość pokrywania części kosztów ze środków Funduszu Pracy – chodzi o równowartość składki ZUS. Planuje się, że przez 24 miesiące od dnia zatrudnienia składka ZUS będzie finansowana z Funduszu Pracy w pełnej kwocie, a przez kolejnych 12 miesięcy – w połowie wysokości. Co więcej, istnieje propozycja, żeby spółdzielnia socjalna otrzymywała zaliczkę na pokrycie należności w ZUS przez  pierwsze pół roku jej działalności – chodzi bowiem o stworzenia swoistego okresu ochronnego dla nowopowstających spółdzielni socjalnych. Ważną kwestią, której w ogóle nie poruszono w materiale zawierającym propozycje zmian w USS, jest współpraca spółdzielni z administracją publiczną. Kształt rozwiązań regulujących funkcjonowanie spółdzielni socjalnych w tym zakresie zależy od rezultatu prac nad projektem ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 1810), którego I czytanie odbyło się 27 czerwca br. Obecnie sejmowa Komisja Polityki Społecznej pracuje równolegle nad przygotowaniem materiału, który - najprawdopodobniej jako projekt poselskiej Komisji Polityki Społecznej – ma być złożony do laski marszałkowskiej. Stosownie do obowiązujących przepisów prawnych, spółdzielnie socjalne mogą prowadzić działalność społecznie użyteczną w sferze zadań publicznych (USS, art. 2 ust. 3) oraz mogą uczestniczyć w otwartych konkursach ofert (UDPPiW,  art. 11 ust. 3). Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz niektórych innych ustaw uznaje, że spółdzielnie socjalne są organizacjami pozarządowymi i wymienia je enumeratywnie obok tzw. kościelnych organizacji pozarządowych. W projekcie ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz niektórych innych ustaw znalazły się również przepisy, które powołują do życia nową instytucję prawa, tzw. partnerstwo publiczno-społeczne. Partnerstwo jest zawierane przez minimum 3 osoby prawne – w tym przynajmniej jednego partnera publicznego i jednego partnera społecznego – na czas realizacji zadania publicznego. Może powstać zarówno z inicjatywy partnera publicznego tj. jednostki samorządu terytorialnego (gminy lub powiatu), jak i partnera społecznego, tj. organizacji pozarządowej w rozumieniu UDPPiW, w tym kościelnej osoby prawnej (o ile posiada osobowość prawną). Natomiast partnerem społecznym nie mogą być organizacje pozarządowe wymienione w art. 3 ust. 4 UDPPiW, czyli podmioty, do których nie stosuje się przepisów o działalności pożytku publicznego (np. fundacje utworzone przez partie polityczne) oraz spółdzielnie socjalne (na podstawie wyłączenia zawartego w art. 1 ust 3 pkt c projektu ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz niektórych innych ustaw przepisów o partnerstwie publiczno-społecznym nie stosuje się do spółdzielni socjalnych). Trudno zrozumieć intencje ustawodawcy, który pozbawia spółdzielnie socjalne możliwości uczestniczenia w partnerstwie publiczno-społecznym biorąc pod uwagę: (1) stan prawny, wedle którego spółdzielnie socjalne są organizacjami pozarządowymi, mogą prowadzić działalność społecznie użyteczną w sferze zadań publicznych i mogą uczestniczyć w otwartych konkursach ofert możliwości, jak również (2) doświadczenia spółdzielni socjalnych, dla rozwoju których ogromne znaczenie ma współpraca i wsparcie samorządu lokalnego. Zmiany w USS w konsekwencji oznaczają konieczność nowelizacji innych ustaw z nią związanych. W szczególności dotyczy to ustawy o zatrudnieniu socjalnym (m.in. propozycja nowej definicji zatrudnienia wspieranego i form jego realizacji) oraz ustawy o promocji zatrudnienia i rynku pracy (np. zwiększenie wsparcia dla spółdzielni socjalnych w postaci dotacji, pomocy prawnej, konsultacji, doradztwa, wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy – finansowane ze środku Funduszu Pracy i dystrybuowane przez starostę). O wynikach dalszych prac Komisji Polityki Społecznej nad przygotowaniem projektu ustawy o zmianie ustawy o spółdzielniach socjalnych oraz o zmianie innych ustaw, będziemy informować na bieżąco w kolejnych E-biuletynach. IR Źródło: materiały własne, archiwa Sejmu RP Tekst powstał w ramach projektu "W stronę polskiego modelu gospodarki społecznej - budujemy nowy Lisków" realizowanego przy udziale środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL. www.liskow.org.pl   Drukuj